Koptelefoon voor een kind met autisme: waar let je op bij geluid en overprikkeling?

Een geschikte koptelefoon kan een kind met autisme helpen om meer controle te krijgen over geluiden uit de omgeving. Denk aan geroezemoes in de klas, verkeer, huishoudelijke apparaten, spelende kinderen of onverwachte geluiden in een drukke ruimte.

Dat betekent niet dat iedere koptelefoon automatisch geschikt is voor ieder kind met autisme. Het ene kind heeft veel baat bij actieve noise cancelling, terwijl een ander kind juist onrustig wordt van het afgesloten gevoel van een over-ear koptelefoon. De juiste keuze hangt daarom af van het persoonlijke prikkelprofiel, de leeftijd, het draagcomfort en de situatie waarin de koptelefoon wordt gebruikt.

In dit artikel leggen we uit waarom geluid soms extra intens kan binnenkomen, welke soorten koptelefoons er zijn en waar je als ouder op kunt letten.

Waarom kunnen kinderen met autisme gevoelig zijn voor geluid?

Bij autisme wordt informatie uit de omgeving soms anders verwerkt. Dit kan betrekking hebben op geluid, maar bijvoorbeeld ook op licht, aanraking, geuren, beweging en temperatuur.

Sommige kinderen zijn hypersensitief voor geluid. Geluiden die anderen nauwelijks opmerken, kunnen voor hen hard, scherp, onvoorspelbaar of zelfs pijnlijk aanvoelen. Andere kinderen zijn juist minder gevoelig voor bepaalde geluiden of zoeken zelf extra auditieve prikkels op. Ook kan de gevoeligheid per dag en per situatie verschillen.

Veelvoorkomende auditieve prikkels zijn bijvoorbeeld:

• pratende kinderen in een klaslokaal;

• stoelen die over de vloer schuiven;

• handdrogers en stofzuigers;

• sirenes en alarmsignalen;

• drukke winkels en restaurants;

• muziek en omroepberichten;

• onverwachte stemmen of harde geluiden.

Onderzoek laat zien dat een verminderde tolerantie voor alledaags geluid relatief vaak voorkomt bij autisme. Een meta-analyse uit 2021 schatte dat ongeveer 41% van de onderzochte mensen met autisme op dat moment hyperacusis ervoer. Over de gehele levensloop lag de schatting rond 61%. Hyperacusis betekent dat gewone geluiden veel harder of onaangenamer worden ervaren dan door de meeste andere mensen.

Niet ieder kind met autisme heeft hier last van. De National Autistic Society benadrukt dat prikkelverwerking persoonlijk en veranderlijk is. Een kind kan bijvoorbeeld gevoelig zijn voor onverwacht lawaai, maar tegelijkertijd genieten van zelfgekozen muziek.

Hoe herken je dat een kind last heeft van geluid?

Kinderen kunnen niet altijd duidelijk vertellen dat een geluid te veel wordt. Soms wordt geluidsoverprikkeling daarom aangezien voor ongehoorzaamheid, boosheid of een gebrek aan concentratie.

Mogelijke signalen zijn:

• de handen over de oren houden;

• bepaalde ruimtes of activiteiten vermijden;

• moeite hebben met concentreren;

• sneller geïrriteerd of emotioneel worden;

• weg willen lopen of zich verstoppen;

• plotseling niet meer praten of reageren;

• huilen, roepen of lichamelijk onrustig worden;

• na school opvallend moe of gespannen zijn.

Dit gedrag is niet per definitie een bewijs van autisme of hyperacusis. Het kan wel een aanleiding zijn om te onderzoeken welke geluiden spanning veroorzaken en wat het kind helpt om te herstellen.

Een eenvoudig prikkeldagboek kan daarbij helpen. Noteer waar het kind was, welke geluiden aanwezig waren, hoe het kind reageerde en wat uiteindelijk rust gaf. Zo ontstaan vaak patronen.

Kan een koptelefoon helpen bij autisme en geluidsoverprikkeling?

Een koptelefoon kan omgevingsgeluid verminderen en een kind meer invloed geven op wat het hoort. Dat kan prettig zijn tijdens schoolwerk, reizen, boodschappen doen of momenten waarop een ruimte tijdelijk te druk wordt.

Er zijn enkele kleinschalige studies naar het gebruik van geluiddempende koptelefoons en oorkappen bij kinderen met autisme. Een pilotonderzoek onder 21 kinderen liet zien dat zowel oorkappen als noise-cancelling koptelefoons bij sommige kinderen konden helpen bij reacties op storende geluiden. Een ander onderzoek vond aanwijzingen dat een geluiddempende koptelefoon de lichamelijke stressreactie op omgevingsgeluid kan verminderen. De onderzoeken waren klein. De resultaten betekenen daarom niet dat een koptelefoon bij ieder kind hetzelfde effect heeft.

De Nederlandse Vereniging voor Autisme noemt een koptelefoon ook als mogelijke aanpassing om geluid in de klas te verminderen. Daarbij blijft overleg met het kind, de ouders en de leerkracht belangrijk.

Een koptelefoon is dus vooral een praktisch hulpmiddel. Het is geen behandeling voor autisme en neemt de oorzaak van geluidsgevoeligheid niet weg.

Welke koptelefoon past bij een kind met autisme?

Grofweg kun je kiezen tussen een koptelefoon met actieve noise cancelling, een model met passieve geluidsdemping en gehoorbescherming zonder audio.

1. Een koptelefoon met actieve noise cancelling

Active Noise Cancelling, meestal afgekort als ANC, gebruikt elektronica om een deel van het omgevingsgeluid te verminderen. Hierdoor hoeft een kind muziek, een filmpje of een digitale les meestal minder hard te zetten om het goed te kunnen horen.

Een ANC-koptelefoon kan prettig zijn:

• in de auto, trein of het vliegtuig;

• tijdens huiswerk of zelfstandig werken;

• in een ruimte met voortdurend achtergrondgeluid;

• tijdens digitale lessen;

• wanneer een kind audio wil luisteren én minder omgevingsgeluid wil horen.

ANC maakt een omgeving niet volledig stil. Stemmen, plotselinge geluiden en hoge tonen kunnen nog steeds hoorbaar zijn. Voor sommige kinderen is dat juist prettig, omdat zij niet volledig van de omgeving worden afgesloten.

2. Een koptelefoon met passieve geluidsdemping

Passieve demping ontstaat door de pasvorm, de oorkussens en de materialen van de koptelefoon. Er is geen elektronische noise-cancellingtechniek nodig.

Dit kan een goede keuze zijn wanneer:

• lichte vermindering van omgevingsgeluid voldoende is;

• het kind het gevoel van sterke ANC niet prettig vindt;

• de koptelefoon vooral wordt gebruikt bij een tablet of computer;

• je een eenvoudiger bedraad model zoekt voor school;

• het kind wel aanspreekbaar moet blijven.

Hoeveel geluid wordt gedempt, verschilt per model en per pasvorm. Een koptelefoon die niet goed aansluit, zal minder effectief dempen.

3. Gehoorbescherming zonder muziek of audio

Heeft een kind vooral behoefte aan rust en hoeft het niets te beluisteren? Dan kan gehoorbescherming, zoals een kinderoorkap, logischer zijn dan een gewone koptelefoon.

Gehoorbescherming is bijvoorbeeld geschikt voor:

• vuurwerk;

• festivals en evenementen;

• luidruchtige sportwedstrijden;

• klussen of verbouwingen;

• drukke openbare ruimtes;

• korte herstelmomenten zonder muziek.

Een koptelefoon is bedoeld om audio te beluisteren. Gehoorbescherming is primair bedoeld om omgevingsgeluid te dempen.

Zeven punten waarop je kunt letten

1. Laat het kind meebeslissen

Een koptelefoon werkt alleen wanneer het kind hem wil en kan dragen. Bespreek daarom samen wat prettig voelt. Sommige kinderen houden van een stevige aansluiting rond de oren. Andere kinderen ervaren die druk juist als vervelend.

Laat het kind een nieuw model eerst thuis proberen in een rustige omgeving. Begin met enkele minuten en bouw het gebruik alleen op wanneer dat goed voelt.

2. Kies een passende pasvorm

Een te grote koptelefoon zakt af. Een te kleine of strakke koptelefoon kan druk geven op het hoofd, de oren of de brilpootjes.

Let op:

• een verstelbare hoofdband;

• zachte oorkussens;

• voldoende ruimte rond of op de oren;

• een niet te hoog gewicht;

• materialen die niet snel warm of plakkerig aanvoelen.

Een over-ear model valt om de oren heen en kan daardoor meer rust geven. Een on-ear model rust op de oren en voelt meestal compacter. Welke vorm prettiger is, verschilt per kind.

3. Let op veilig volume

Geluidsdemping en noise cancelling kunnen ervoor zorgen dat een kind de audio minder hard hoeft te zetten. Toch blijft het belangrijk om het volume en de luisterduur te controleren.

De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert om het volume laag te houden, regelmatig luisterpauzes te nemen en goed passende of noise-cancelling koptelefoons te gebruiken, zodat het volume in een lawaaiige omgeving niet onnodig wordt verhoogd. De WHO benadrukt dat zowel de sterkte als de duur van geluid bepalend is voor het risico op gehoorschade.

Een volumebegrenzing is nuttig, maar betekent niet dat een kind onbeperkt achter elkaar met een koptelefoon kan luisteren. Rustmomenten zonder audio blijven belangrijk.

4. Kijk naar de omgeving waarin hij wordt gebruikt

Bepaal vooraf waarvoor de koptelefoon vooral nodig is.

Voor een drukke treinrit kan ANC prettig zijn. Voor een digitale les op school is een bedraad model soms eenvoudiger. Voor een korte pauze in een stille ruimte kan lichte passieve demping voldoende zijn.

Gebruik een sterk dempende koptelefoon liever niet tijdens het fietsen, oversteken of buitenspelen wanneer het belangrijk is dat het kind verkeer en waarschuwingen kan horen.

5. Kies eenvoudige bediening

Bij overprikkeling kan iedere extra handeling te veel zijn. Duidelijke knoppen en een voorspelbare bediening zijn daarom belangrijk.

Let bijvoorbeeld op:

• eenvoudig aan- en uitzetten;

• duidelijke volumeknoppen;

• stabiele Bluetoothverbinding;

• de mogelijkheid om ook een kabel te gebruiken;

• een lange batterijduur;

• een ingebouwde microfoon voor bellen of online lessen.

6. Voorkom dat de koptelefoon verplicht voelt

Een koptelefoon moet een hulpmiddel zijn waar een kind zelf om kan vragen, niet iets wat automatisch wordt opgezet zodra er spanning ontstaat.

Spreek bijvoorbeeld een eenvoudig signaal af waarmee het kind kan aangeven:

• dat de koptelefoon nodig is;

• dat het geluid zachter moet;

• dat het kind naar een rustige plek wil;

• dat de koptelefoon juist weer af mag.

Zo behoudt het kind zoveel mogelijk regie.

7. Gebruik de koptelefoon gericht

Voortdurend alle omgevingsgeluiden buitensluiten is niet voor ieder kind wenselijk. De National Autistic Society noemt oorkappen en noise-cancelling koptelefoons als hulpmiddelen, maar waarschuwt ook dat zeer veel gebruik de gevoeligheid voor geluid mogelijk verder kan vergroten.

Een praktische aanpak is om de koptelefoon vooral te gebruiken:

• tijdens bekende piekmomenten;

• wanneer het kind er zelf behoefte aan heeft;

• om overprikkeling te voorkomen;

• als onderdeel van een bredere rustige omgeving;

• in combinatie met pauzes zonder koptelefoon.

Bij ernstige pijn door alledaags geluid, toenemende geluidsgevoeligheid of grote beperkingen in het dagelijks leven is het verstandig om professioneel advies te vragen, bijvoorbeeld aan een audioloog, arts of ergotherapeut.

Een koptelefoon gebruiken op school

Op school kunnen veel geluiden tegelijk aanwezig zijn. Denk aan pratende klasgenoten, schuivende stoelen, ventilatie, geluid uit andere lokalen en kinderen op de gang.

Maak samen met de leerkracht concrete afspraken. Bijvoorbeeld:

• tijdens welke opdrachten de koptelefoon gebruikt mag worden;

• of het kind hem zelfstandig mag pakken;

• hoe de leerkracht contact maakt wanneer de koptelefoon op is;

• waar een rustige plek beschikbaar is;

• wanneer de koptelefoon weer wordt afgedaan;

• of er audio wordt afgespeeld of alleen demping wordt gebruikt.

Het doel is niet om het kind de hele schooldag af te zonderen. Het doel is om deelname aan school haalbaarder te maken en overbelasting zoveel mogelijk te voorkomen.

Welke WiseQ-koptelefoon kan passen?

Bij WiseQ ontwikkelen en selecteren we koptelefoons die zijn afgestemd op dagelijks gebruik door kinderen. We letten onder andere op draagcomfort, stevigheid, eenvoudige bediening en veilig luisteren. Tegelijkertijd realiseren we ons dat geen enkel model voor ieder kind met autisme de beste keuze is.

WiseQ Kids ANC

Voor kinderen die behoefte hebben aan extra vermindering van omgevingsgeluid kan de WiseQ Kids ANC een passende optie zijn.

Dit model heeft volgens de productspecificaties:

• actieve noise cancelling tot 38 dB;

• een over-ear pasvorm;

• zachte oorkussens;

• een verstelbare stalen behuizing;

• draadloos luisteren via Bluetooth;

• een batterijduur tot 35 uur;

• een meegeleverde AUX-kabel;

• een ingebouwde microfoon.

Door de combinatie van over-ear oorkussens en actieve noise cancelling is dit model vooral bedoeld voor kinderen die audio willen beluisteren en daarbij minder last willen hebben van achtergrondgeluid.

Een lichter geluiddempend model

Niet ieder kind vindt een over-ear ANC-model prettig. Voor kinderen die liever een compacter model dragen of slechts lichte demping nodig hebben, kan een WiseQ One, Junior, Hero of Unbreakable beter passen.

Binnen de WiseQ-collectie zijn zowel bedrade als draadloze modellen beschikbaar. De modellen verschillen onder andere in pasvorm, leeftijdsadvies, batterijduur, microfoon en mate van passieve geluidsdemping.

Bekijk daarom niet alleen hoeveel geluid een koptelefoon kan verminderen. Comfort en acceptatie zijn minstens zo belangrijk.

Wanneer kies je voor de WiseQ Kids ANC?

De Kids ANC kan een goede keuze zijn wanneer je kind:

• snel wordt afgeleid door achtergrondgeluid;

• een over-ear koptelefoon prettig vindt;

• de koptelefoon gebruikt voor muziek, filmpjes of schoolwerk;

• regelmatig reist;

• behoefte heeft aan draadloos gebruik;

• langere tijd een zachte en stevige koptelefoon nodig heeft.

Kies liever voor een ander type wanneer je kind:

• druk rond de oren onprettig vindt;

• alleen kortdurend gehoorbescherming nodig heeft;

• volledig aanspreekbaar moet blijven;

• een zeer lichte on-ear koptelefoon fijner vindt;

• op school uitsluitend een eenvoudige bedrade aansluiting gebruikt.

Veelgestelde vragen

Wat is de beste koptelefoon voor een kind met autisme?

Er bestaat geen koptelefoon die voor ieder kind met autisme de beste is. Kijk vooral naar de gevoeligheid voor geluid, de pasvorm, het draagcomfort, de leeftijd en de situatie waarin de koptelefoon wordt gebruikt. Voor sterke achtergrondgeluiden kan een over-ear ANC-koptelefoon prettig zijn. Bij lichte afleiding kan passieve demping voldoende zijn.

Helpt noise cancelling tegen overprikkeling?

Noise cancelling kan een deel van het omgevingsgeluid verminderen en sommige kinderen meer rust of controle geven. Het voorkomt niet iedere vorm van overprikkeling. Licht, geuren, aanrakingen, drukte en vermoeidheid kunnen eveneens een rol spelen.

Is een noise-cancelling koptelefoon veilig voor kinderen?

Een noise-cancelling koptelefoon kan veilig worden gebruikt wanneer hij goed past, het volume laag blijft en het kind regelmatig pauze neemt. Gebruik sterke demping niet in situaties waarin verkeersgeluiden en waarschuwingen gehoord moeten worden.

Wat is het verschil tussen een koptelefoon en oorkappen?

Met een koptelefoon kan een kind muziek, een filmpje of een digitale les beluisteren. Oorkappen of gehoorbescherming zijn voornamelijk bedoeld om geluid te verminderen en spelen zelf geen audio af.

Mag een kind op school een noise-cancelling koptelefoon gebruiken?

Dat hangt af van de afspraken met de school. Bespreek met de leerkracht wanneer de koptelefoon nodig is, tijdens welke opdrachten hij mag worden gebruikt en hoe het kind aanspreekbaar blijft.

Kan mijn kind de koptelefoon de hele dag dragen?

Gericht gebruik is meestal verstandiger dan de hele dag alle geluid buitensluiten. Plan momenten zonder koptelefoon en kijk goed naar de reactie van het kind. Bij ernstige of toenemende geluidsgevoeligheid is professioneel advies belangrijk.

Conclusie

Een koptelefoon kan een waardevol hulpmiddel zijn voor een kind met autisme dat gevoelig is voor omgevingsgeluid. De juiste koptelefoon kan meer rust, voorspelbaarheid en controle geven tijdens schoolwerk, reizen en drukke momenten.

De beste keuze is niet automatisch het model met de sterkste noise cancelling. Een goede pasvorm, zachte materialen, eenvoudige bediening, veilig volume en de persoonlijke voorkeur van het kind zijn minstens zo belangrijk.

Begin daarom rustig, betrek het kind bij de keuze en gebruik de koptelefoon vooral op de momenten waarop deze echt helpt.

Wil je verschillende modellen vergelijken? Bekijk dan de collectie kinderkoptelefoons van WiseQ of lees meer over de WiseQ Kids ANC met actieve noise cancelling.

Gebruikte bronnen

1. Williams, Z.J., Suzman, E. & Woynaroski, T.G. (2021). Prevalence of Decreased Sound Tolerance (Hyperacusis) in Individuals With Autism Spectrum Disorder: A Meta-Analysis. Ear and Hearing.

2. Ikuta, N. et al. (2016). Effectiveness of Earmuffs and Noise-cancelling Headphones for Coping with Hyper-reactivity to Auditory Stimuli in Children with Autism Spectrum Disorder. Hong Kong Journal of Occupational Therapy.

3. Pfeiffer, B. et al. (2019). Effectiveness of Noise-Attenuating Headphones on Physiological Responses for Children With Autism Spectrum Disorders. Frontiers in Integrative Neuroscience.

4. National Autistic Society. Autism and sensory processing.

5. Nederlandse Vereniging voor Autisme. Tips voor de overgang van vakantie naar school.

6. World Health Organization. Deafness and hearing loss: safe listening.